BIP NFZ

Sprawozdanie dotyczące pielęgniarstwa rodzinnego na terenie województwa zachodniopomorskiego

Sprawozdanie Konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego

Działając na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 25 października 2002 roku, w sprawie konsultantów krajowych i wojewódzkich, § 7 p5,12 i § 11 p.4 (Dz.U.02, 188) przedkładam sprawozdanie dotyczące pielęgniarstwa rodzinnego na terenie województwa zachodniopomorskiego.

1.    Ogólna ocena

pielęgniarstwa rodzinnego na terenie województwa, w tym ocena dostępności do świadczeń zdrowotnych w zakresie pielęgniarstwa w poz.

Brak definicji pielęgniarki rodzinnej, przekłada się na to, że pielęgniarka poz udziela świadczeń w formie świadczeń ambulatoryjnych, a dopiero w przypadkach uzasadnionych wskazaniami medycznymi poprzez wizyty domowe – co jest całkowicie sprzeczne z dotychczasową ideą pielęgniarstwa rodzinnego. Pobieranie materiału do badań diagnostycznych w domu świadczeniobiorcy i transport do laboratorium jest niezgodny z obowiązującym prawem, nie każda pielęgniarka rodzinna dysponuje samochodem osobowym. Brak wyraźnie określonego czasu pracy dla pielęgniarki poz w gabinecie i w środowisku świadczeniobiorców. Trudność stanowi ocena wykazu leków, które może podać pielęgniarka poz na zlecenie lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, ale bez obecności lekarza w warunkach ambulatoryjnych i  w warunkach domowych. Problem dotyczy tych zakładów, w których gabinet lekarza rodzinnego bądź lekarza zlecającego znajduje się w odległości przekraczającej możliwość natychmiastowego przybycia do gabinetu.

Częstą praktyką stosowaną przez świadczeniodawców jest zatrudnianie położnych na stanowisku pielęgniarki poz. Pielęgniarki zatrudnione na umowę cywilnoprawną spełniają warunki kontraktowania świadczeń, choć posiadanie gabinetu i wyposażenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 15.03.2006 r. – dla indywidualnych praktyk pielęgniarek/położnych jest dużym utrudnieniem lokalowo- finansowym.

Kontynuowana jest praktyka podpisywania przez pacjentów deklaracji do pielęgniarki bez wskazania nazwiska pielęgniarki, stąd ani świadczeniobiorcy, ani pielęgniarki nie są w stanie określić wieku pacjentów. W wielu NZOZ-ach pielęgniarki współpracują z jednym lekarzem i obejmują opieką liczbę świadczeniobiorców zadeklarowanych do lekarza, ale jeśli lekarz ma mniej zadeklarowanych świadczeniobiorców niż 2750 wówczas liczbę ogólnie zadeklarowanych do NZOZ – u świadczeniobiorców dzieli się przez liczbę zatrudnionych pielęgniarek. Taka praktyka budzi niezadowolenie pielęgniarek rodzinnych. Powyższa praktyka powoduje, że brak jest rozpoznawania nowych środowisk w miejscu zamieszkania, wizyty w domu rodzinnym dziecka do 1 roku życia są sporadyczne, tylko wtedy, gdy pielęgniarka rozpozna problem w czasie wizyty w gabinecie pediatry, a profilaktyczne badania lekarskie w tej grupie wiekowej wynosiły w roku 2008 – 61%.

Tab. 1 Odsetek przebadanych dzieci i młodzieży w poszczególnych przedziałach wiekowych
w latach 2007 i 2008

wiek

Odsetek dzieci i młodzieży w %

2007

2008

2 lata

74,5

73,8

4 lata

67,7

68,0

6 lat

83,3

78,2

10 lat

80,5

78,3

13 lat

82,0

76,7

16 lat

55,5

66,5

18-19 lat

64,5

61,1

 

       źródło: Dane statystyczne ZCOiPZ. Dane dotyczące roku 2009 dostępne będą w pierwszym kwartale 2010.

W 2008 roku w województwie zachodniopomorskim w porównaniu z rokiem poprzednim odnotowano spadek odsetka dzieci i młodzieży poddanych profilaktycznym badaniom lekarskim we wszystkich przedziałach wiekowych z wyjątkiem 4-latków
i 16-latków Największy spadek odsetka przebadanych dzieci odnotowano w wieku 13 lat,
a najmniejszy w wieku 2 lat.

2. Kształcenie podyplomowe

Na terenie województwa zachodniopomorskiego:

Kurs kwalifikacyjnyw dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego dla pielęgniarek organizują:

a.    Gospodarstwo Pomocnicze przy Zachodniopomorskim Centrum Organizacji i Promocji Zdrowia w Szczecinie i w Koszalinie – z dniem 1. listopada 2009 roku Gospodarstwo uległo likwidacji, a kształcenie podyplomowe zostało przeniesione do SIPiP.

b.    Ośrodek Kształcenia EzA

c.    Szczecińska Izba Pielęgniarek i Położnych

Specjalizację w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego organizują:

d.   Gospodarstwo Pomocnicze przy Zachodniopomorskim Centrum Organizacji i Promocji Zdrowia w Szczecinie (uwagi jak wyżej)

e.    Ośrodek Kształcenia EzA w Szczecinie

Tab. 2.Liczba osób, które ukończyły formy kształcenia podyplomowego:

 

Organizator kształcenia

Specjalizacja w dz. pielęgniarstwa rodzinnego

rozpoczęcie kształcenia

kurs  kwalifikacyjny

w dz. pielęgniarstwa  rodzinnego

 

2007/08

 

2008/09

 

2008

2009

ukończony

w trakcie

EzA

brak naboru

brak naboru

25

71

-

Gospodarstwo Pomocnicze ZCOiPZ

 

brak naboru

 

25

 

36

 

79

 

23

SIPiP

-

-

-

102

 

Razem

 

25

61

252

23

Planowana liczba miejsc:

1.    na kształcenie specjalizacyjne w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego  w 2010 r.

– 50 miejsc w ośrodku kształcenia EzA.

2.    na kursie kwalifikacyjnym „Pielęgniarstwo rodzinne dla pielęgniarek” w dwóch ośrodkach: EzA i SIPiP planuje się po trzy edycje, ale jeśli będzie zapotrzebowanie liczba uczestników w jednej edycji może liczyć do 35 osób.

Zapotrzebowanie na kształcenie podyplomowe na rok 2009:

Ze względu na przechodzenie pielęgniarek na emeryturę i konieczność zabezpieczenia świadczeń, jak również ze względu na warunki kontraktowania świadczeń obserwuje się duże zainteresowanie kursem kwalifikacyjnym, a obniżenie zainteresowania szkoleniem specjalizacyjnym w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego. Jak w roku poprzednim Organizatorzy uzależniają dotrzymanie terminu rozpoczęcia specjalizacji od ilości zgłoszeń.

Liczba przeprowadzonych kontroli i ich tematyka, w zakładach prowadzących kształcenie podyplomowe.

Przeprowadzono dwie (2) kontrole w ośrodkach kształcenia podyplomowego w pielęgniarstwie rodzinnym do 30.10.2009, celem których była ocena realizacji programu kształcenia praktycznego (staże) i teoretycznego oraz dobór kadry wykładowców i ich kwalifikacje. Nie stwierdzono uchybień w tym zakresie.

Opinie konsultanta:

1.      Program nauczania był realizowany w pełni, odpowiadał wymogom CKPPiP. Zajęcia odbywają się metodami aktywizującymi, w dokumentacji znajdują się materiały z zajęć warsztatowych.

2.      Staże odbywały się zgodnie z harmonogramem, dzienniczki uzupełniane na bieżąco.

3.      Zajęcia odbywają się w salach dydaktycznych dostosowanych do liczby uczestników, zapewnione jest zaplecze socjalne dla uczestników.

4.      Zabezpieczenie miejsc w pełni odpowiada zapotrzebowaniu na kształcenie specjalizacyjne w województwie zachodniopomorskim.

5.      Informacje o planowanej realizacji kształcenia podyplomowego umieszczane są na stronach WWW ośrodków kształcenia i Okręgowych Izb Pielęgniarskich, a także rozsyłane do ZOZ-ów.

3.      Opinia o potrzebach kadrowych:

Stan Osobowy.Dane statystyczne ZCOiPZ na dzień 31.12.2008 rok

W województwie zachodniopomorskim w 2008 roku w podstawowej opiece zdrowotnej wewszystkich miejscach pracy pracowało ogółem 1 406pielęgniarek (1 381 w 2007 r.), w tym:

pielęgniarek środowiskowo - rodzinnych                  696  (660 w 2007 r.),

pielęgniarek środowiska nauczania i wychowania     134 (135 w 2007 r.).

Liczba pracujących pielęgniarek we wszystkich miejscach pracy w podstawowej opiece zdrowotnej na 10 tys. ludności wynosiła 8,3 i utrzymała się na podobnym poziomie jak w roku 2007 (8,2).

DaneZOW NFZStan na30.06.2009    

Aktualna liczba pracujących pielęgniarek POZ posiadających kwalifikacje zgodne z warunkami Zarządzenia 105 Prezesa NFZ(pielęgniarki rodzinnej)na terenie województwa zachodniopomorskiego według danych Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Szczecinie  wynosi 1032 osób zatrudnionych na zasadzie umowy o pracę, umowy cywilno-prawnej w NZOZ Lekarskich, z NFZ O/Szczecin oraz NZOZ Pielęgniarskich.

Tab.3Liczba pielęgniarek w POZ stan na 30.06.2009

Lp

Rodzaj podmiotu

Liczba

pielęgniarek

 

SP ZOZ

101

 

N ZOZ (lekarskie i pielęgniarskie)

874

 

Praktyka grupowa pielęgniarek

10

 

Praktyka indywidualna pielęgniarek

47

 

Razem

1032

          źródło: Dane ZOW NFZ. 30.06.09

Liczba pacjentów zadeklarowanych do jednej pielęgniarki środowiskowo/rodzinnej.  Średnio 2750 osób, ale tak jak w poprzednim roku w N ZOZ-ach lekarskich pielęgniarki  nie mają określonej imiennej populacji zadeklarowanych pacjentów, stąd nie znają dokładnej liczby pacjentów, nie są w stanie określić grup wiekowych pacjentów.

Przeprowadziłam wizytacje w pięciu Indywidualnych praktykach pielęgniarki środowiskowej/rodzinnej, NZOZ-ach i jedną kontrolę w NZOZ pielęgniarek środowiskowych/rodzinnych i w każdej liczba zadeklarowanych do jednej pielęgniarki pacjentów stanowi iloraz  ogólnej liczby pacjentów  i liczby zatrudnionych pielęgniarek.

Według danych ZOW NFZ na dzień 30.06.2009 liczba zadeklarowanych świadczeniobiorców do jednej pielęgniarki kształtowała się następująco:

a.       do 1000 zadeklarowanych pacjentów – 337 pielęgniarek

b.      od 1001 do 2500 zadeklarowanych pacjentów – 429 pielęgniarek

c.       od 2501 do 3000 zadeklarowanych pacjentów – 230 pielęgniarek

d.      powyżej 3000 zadeklarowanych pacjentów – 36 pielęgniarek

4.      Kwalifikacje – przygotowanie zawodowe

–       Liczba pielęgniarek środowiskowych/rodzinnych w poz z wykształceniem  wyższym 13 osób (w 2008 r.). źródło: Dane statystyczne ZCOiPZ

–      Liczba pielęgniarek ze specjalizacją w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego lub inną obrazuje tabela 4.

Tab.4 Zatrudnienie w POZ według stopnia specjalizacji  (stan w dniu 31.12.2008 r.)

Specjaliści mgr pielęgniarstwa

Liczba osób

2007

2008

Ogółem

50

35

Medycyny społecznej

5

5

Organizacji i ochrony zdrowia

3

2

Pielęgniarstwa rodzinnego

4

7

Pielęgniarstwa środowiska nauczania i wychowania

-

1

Pielęgniarstwa zachowawczego

1

1

Pielęgniarstwa chirurgicznego

1

-

Pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki

1

-

Pielęgniarstwa psychiatrycznego

1

-

Pielęgniarstwa opieki długoterminowej

1

-

Pielęgniarstwa w dziedzinie promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej

5

3

mgr pielęgniarstwa o innej specjalności

24

13

 

źródło: Dane statystyczne ZCOiPZ

Na terenie OIPiP w Koszalinie w pielęgniarstwie rodzinnym:

·        5 osób posiada tytuł magistra pielęgniarstwa

·        12 osób posiada tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego

·        215 osób posiada kwalifikacje potwierdzone ukończonym kursem kwalifikacyjnym w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego

Źródło: Dane OIPiP z 17.11.2008 r.

 

5.    Formy zatrudnienia pielęgniarek rodzinnych w poz w województwie:

Tab. 5 Pracujące pielęgniarki w podstawowej opiece zdrowotnej (stan w dniu 31.12.2008 r.)

 

WOJEWÓDZTWO

PIELĘGNIARKI

Ogółem

w tym

środowiskowe rodzinne

środowiska nauczania                                              i wychowania

Udzielające świadczeń ogółem */

zatrudnione na podstawie stosunku pracy

umowa cywilno-prawna

Udzielające świadczeń ogółem */

zatrudnione na podstawie stosunku pracy

umowa cywilno-prawna

Udzielające świadczeń ogółem */

zatrudnione na podstawie stosunku pracy

umowa cywilno-prawna

  2007

1 381

406

957

660

149

497

135

61

69

                                2008

1 406

405

966

696

165

489

134

59

74

 

źródło: Dane statystyczne ZCOiPZ

Tab. 6Liczba zawartych umów bezpośrednio z pielęgniarkami POZ stan na 30.06.2009

Lp

Rodzaj podmiotu

Liczba

podmiotów

1

N ZOZ Pielęgniarek i położnych

12

2

N ZOZ Pielęgniarek

24

3

N ZOZ Pielęgniarek środowiskowych i szkolnych

1

4

Praktyka grupowa

3

5

Praktyka indywidualna

45

 

Razem

85

źródło: Opracowanie ZOW  NFZ w Szczecinie

Na terenie ZOW NFZ w Szczecinie funkcjonuje 85 podmiotów pielęgniarek rodzinnych. Według danych z z 17.11.2008 r. na terenie OIPiP w Koszalinie 113 pielęgniarek rodzinnych zatrudnionych było w poniższych formach zatrudnienia (tab.6).

Tab. 7Formy zatrudnienia pielęgniarek rodzinnych, w tym:

Lp

Rodzaj podmiotu

Liczba

pielęgniarek

ogółem

Liczba

pielęgniarek

rodzinnych

2

N ZOZ Pielęgniarek rodzinnych

15

15

5

Indywidualna praktyka pielęgniarek i położnych wyłącznie w miejscu wezwania

116

71

 

Indywidualna specjalistyczna praktyka pielęgniarek, położnych

27

21

 

Indywidualna specjalistyczna praktyka pielęgniarek, położnych wyłącznie w miejscu wezwania

 

6

 

6

 

Razem

164

113

Źródło: Dane OIPiP w Koszalinie

 

6.    Ocena realizacji programów zdrowotnych przez pielęgniarki rodzinne.

Pielęgniarki realizują program profilaktyki gruźlicy. Z danych ZOW NFZ w Szczecinie wynika, iż w ramach profilaktyki przeciwgruźliczej wykonano 67 277 świadczeń

Tab. 8 Nowe zachorowania na gruźlicę(stan na 31.12.2008 r.)

Wyszczególnienie

Gruźlica

wszystkie postacie

w tym

 płucna

innych narządów

razem

zakaźna

niezakaźna

WOJEWÓDZTWO

 2007

358

336

223

113

22

 

 2008

330

317

213

104

13

Miasto

 2008

221

217

145

72

4

Wieś

 2008

109

100

68

32

9

 

źródło: Dane statystyczne ZCOiPZ

Dane statystyczne ZOW NFZ nie pozwalają na rzetelną ocenę realizacji przez pielęgniarki programów profilaktycznych. W trakcie przeprowadzonych kontroli w ramach Komisji Nadzoru przy SIPIP, ujawniono, iż w 2008 roku w 3 na 5 skontrolowanych podmiotach, pielęgniarki otrzymywały 1 zł za jedno rozpoznane środowisko, w dwóch nie otrzymywały w ogóle pieniędzy.

W przeprowadzonej kontroli w N ZOZ w Gryfinie  28.10.2009 r. ujawniono, że rozpoznano środowiska w 2008 roku po monicie z NFZ-tu, a w bieżącym 2009 roku nie rozpoznano ani jednego. Powodem było brak uzgodnienia finansowania profilaktyki gruźlicy przez świadczeniodawcę.

7.    Przeprowadzone kontrole i wydane opinie o:

dostępności do świadczeń zdrowotnych realizowanych przez pielęgniarki poz – 1 kontrola, której celem było sprawdzenie prawidłowości udzielanych świadczeń zdrowotnych w zakresie:

1.    Kwalifikacji pielęgniarki poz do realizacji świadczeń zgodnie z kontraktem NFZ.

2.    Dostępności do świadczeń pielęgniarki rodzinnej (środowiskowo-rodzinnej).

3.    Realizacji świadczeń zgodnie z kontraktem NFZ, z uwzględnieniem świadczeń profilaktycznych monitorujących rozwój dzieci i młodzieży do 18.roku życia.

4.    Prowadzenia dokumentacji pielęgniarki.

5.    Wyposażenia stanowiska pracy pielęgniarek rodzinnych (środowiskowo-rodzinnych)

6.    Potrzeb kadrowych.

7.    Potrzeb edukacyjnych w obszarze kształcenia podyplomowego potwierdzającego kwalifikacje zawodowe na stanowisku pracy.

Uwagi i wnioski wynikające z kontroli. Wykazano wykonywanie zabiegów i procedur medycznych według zleceń lekarskich wydanych niezgodnie z obowiązującym prawem, niekompletny zestaw przeciwwstrząsowy, brak zamykanej szafki na dokumentację, przechowywanie ankiet profilaktyki przeciwgruźliczej w rejestracji i gabinecie zabiegowym, zamiast w dokumentacji medycznej pacjenta, brak informacji o czasie pracy pielęgniarek.

Wyposażenie w sprzęt kontrolowanych zakładów opieki zdrowotnej – 5 wizytacji i 1 kontrola.

- w jednym przypadku wyposażenie pełne, terminy ważności leków aktualne, konieczne dokumenty dostępne;

-  w jednym przypadku brak zestawu przeciwwstrząsowego;

- w jednym przypadku (poradnia specjalistyczna) - zestaw przeciwwstrząsowy niekompletny, opakowania z lekami niepełne, aparat Ambu przechowywany w innym miejscu niż taca przeciwwstrząsowa;

Praktyka w miejscu wezwania – 2 kontrole. Bez zastrzeżeń, spełnione zostały warunki kontraktowania świadczeń pielęgniarki.

Wniosek: Wykazane niedociągnięcia nie wpływają znacząco na obniżenie jakości świadczonych usług przez pielęgniarki poz.

Lekarze rodzinni i lekarze specjaliści powinni być zobowiązani do pokrywania kosztów zakupu wyposażenia zestawu przeciwwstrzasowego.

Opinie wydane przez Konsultanta Wojewódzkiego o:

·      Opinia dotycząca skargi złożonej przez pielęgniarkę posiadającą wykształcenie wyższe inne niż pielęgniarskie na brak uznania wykształcenia przez pracodawcę.

·      Odpowiedź na pytania dotyczące obowiązującego zestawu przeciwwstrząsowego w poradniach POZ.

·      Opinia dotycząca podawania Mannitolu w warunkach domowych przez pielęgniarki rodzinne.

8.      Inne dane wynikające z realizacji zadań konsultanta

Współpraca ze środowiskiem: Kontakty ze środowiskiem utrzymywane są poprzez udział w naradach kadry kierowniczej POZ i NZOZ, członkowstwo w Komisji Nadzoru SIPiP. prowadzone kontrole i wizytacje w Indywidualnych praktykach pielęgniarki rodzinnej, uczestnictwo w kształceniu podyplomowym pielęgniarek,  jak  i organizowane konferencje.

Uwagi i wnioski:

-       Realizacja świadczeń pielęgniarki w środowisku zamieszkania świadczeniobiorców napotyka na trudności ze względu na sposób kontraktowania świadczeń medycznych przez OW NFZ.Opieka środowiskowa jest niewystarczająca, pielęgniarki wykonują najczęściej zlecenia lekarskie. Brak jest planowej, systematycznej zgodnej z procesem pielęgnowania opieki środowiskowej nad świadczeniobiorcami.

-       W poz nie ma tabliczek z nazwiskami pielęgniarek rodzinnych i ich godzinami pracy w poradni i środowisku.

-       Lekarze wypisują zlecenia na wykonanie zabiegów niezgodnie z obowiązującym prawem. Wykazano w trakcie kontroli brak dawki leku i drogi podania

-       Pielęgniarki rodzinne posiadają znikomą wiedzę na temat swoich kompetencji. Nie mają odwagi pytać lekarzy o wiek i liczbę świadczeniobiorców zadeklarowanych.

-       Pracodawcy w większości nie chcą pokrywać kosztów zdobywania przez pielęgniarki POZ kwalifikacji niezbędnych do realizacji świadczeń. W umowach o pracę znajduje się zapis, iż pielęgniarka będzie podnosiła swoje kwalifikacje zgodnie z warunkami kontraktowania świadczeń NFZ we własnym zakresie.

1.      Należy przywrócić definicję pielęgniarki rodzinnej. Pielęgniarka rodzinna powinna obejmować opieką do 2750 świadczeniobiorców, nie może to być liczba uśredniona. Pielęgniarka powinna być znana z nazwiska i imienia swoim świadczeniobiorcom.

2.      Koniecznym jest aby lekarze zdawali sobie sprawę z odpowiedzialności za wystawianie skierowania i zlecenia na zabiegi i procedury medyczne wykonywane przez pielęgniarkę. Zgodnie z obowiązującym prawem skierowanie i zlecenie jest dokumentem, winno być wypisane czytelnie i zawierać wszystkie informacje umożliwiające wykonanie zabiegu, takie jak: „w miejscu zamieszkania chorego”; dawka leku, droga podania i czas podania.

Konsultant Wojewódzki

w dziedzinie pielęgniarstwa rodzinnego

 

dr Bożena Mroczek